Huidziekten » Erythema nodosum

Erythema nodosum is een huidaandoening die gekenmerkt wordt door pijnlijke rode bulten op de voorzijde van de benen. Erythema nodosum kan ontstaan als een reactie op infecties, een interne ziekte of medicijnen; bij een aantal patiënten blijft de oorzaak onbekend. Deze huidaandoening komt voor bij 1-5 mensen per 100.000 per jaar, en wel vooral bij vrouwen tussen de 15 en 40 jaar.                         

Hoe ontstaat erythema nodosum ?
Erythema nodosum is een ontstekingsreactie in het onderhuidse vetweefsel. De meest voorkomende oorzaak van erythema nodosum is een infectie met streptokokken, bijvoorbeeld een keelontsteking (angina). Ook diverse andere infecties met bacteriën (waaronder tuberculose) en schimmels kunnen aan erythema nodosum ten grondslag liggen. Datzelfde geldt voor sommige geneesmiddelen. De anticonceptiepil wordt hierbij vaak genoemd, maar is slechts in een enkel geval de oorzaak. Tot de interne aandoeningen die erythema nodosum kunnen veroorzaken behoren sarcoïdose (beter bekend als de ziekte van Besnier-Boeck), ontstekingen van de darmen zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, sommige reumatische aandoeningen. Verder komt het ook af en toe voor tijdens de zwangerschap. In een zeer enkel geval wordt erythema nodosum veroorzaakt door een vorm van kanker. Bij een groot deel van de patiënten wordt echter geen oorzaak gevonden. 

Wat zijn de verschijnselen ?
Bij erythema nodosum ontstaan er plotseling pijnlijke warme, rode bulten op de scheenbenen, de enkels en de voorzijde van de bovenbenen. Een enkele keer doen ook de armen mee. Meestal zijn de plekken 1-5 centimeter groot, maar ze kunnen samenvloeien tot grote plakkaten op en in de huid. Doorgaans doen beide benen mee en zijn de plekken min of meer symmetrisch verdeeld. De enkels en onderbenen zijn daarbij vaak gezwollen. Na verloop van tijd worden de plekken blauwer (zoals bij een bloeduitstorting) en verdwijnen daarna. Littekens blijven nooit achter en de huid gaat ook niet open. Gedurende 3-6 weken kunnen er steeds nieuwe rode, warme en pijnlijke bulten bijkomen. Sommige patiënten zijn er ziek bij en hebben koorts, moeheid, maagdarmklachten, hoofdpijn, oogontstekingen of gewrichtspijnen.

Hoe wordt de diagnose gesteld ?
Een enkele keer is het nodig om onder plaatselijke verdoving een stukje huid weg te nemen, maar meestal kan de diagnose erythema nodosum direct gesteld worden op het kenmerkende beeld. De huidarts zal altijd proberen de oorzaak te achterhalen.  Er wordt dan bijvoorbeeld bloed geprikt, een röntgenfoto van de longen wordt gemaakt (in verband met sarcoïdose en tuberculose) en er kan, als de huidarts dit nodig acht, een huidtest worden gedaan op tuberculose.

Hoe ziet de behandeling eruit?
Over het algemeen gaat de aandoening vanzelf over en hoeft alleen behandeld te worden met (bed)rust. Tevens zal worden aanbevolen de onderbenen te zwachtelen. Afhankelijk van de activiteit van de ziekte worden ontstekingsremmende en pijnstillende middelen gegeven zoals acetylsalicylzuur (Aspirine), ibuprofen, indometacine of diclofenac. Als dit onvoldoende helpt, kunnen soms medicijnen zoals kaliumiodide (een zeer oud geneesmiddel), colchicine, hydroxychloroquine, dapson of prednison worden voorgeschreven. Uiteraard zullen aandoeningen die erythema nodosum veroorzaakt hebben zo mogelijk behandeld worden.