Huidziekten » Handeczeem

Eczeem is een ontsteking van de huid. Deze ontsteking wordt niet veroorzaakt door bacteriën. Net zoals eczeem in het algemeen, is handeczeem dan ook niet besmettelijk. Sommige vormen kunnen heel moeilijk te behandelen zijn en langdurig blijven bestaan. Bij de meeste vormen van handeczeem spelen verschillende factoren een rol. Deze factoren kunnen zowel van buitenaf op de huid inwerken als van binnen uit komen.  

Hoe ontstaat handeczeem?
Voor handeczeem zijn verschillende oorzaken aan te wijzen:

Een belangrijke oorzaak bij het ontstaan of verergeren van handeczeem is regelmatige en/of langdurige blootstelling aan huid-irriterende stoffen (“irritatie-contacteczeem”). Hiertoe behoren:

• Water. Contact hiermee treedt met name op in de “natte beroepen” : huishoudelijk werk, kappersvak, verzorgende sector (ziekenverzorging, verpleging, bejaardenhulp), schoonmaak, horeca, bakkerij,
  voedingsindustrie, detailhandel (groentewinkel, viswinkel en slager), tuinderij en veeteelt, bloemisterij, metaalindustrie enz. 
• Zeep, schoonmaakmiddelen, (af)wasmiddelen en reinigingsmiddelen. Met deze middelen wordt evengoed het vet van vuile borden als het natuurlijke talg en vetlaagje op de huid verwijderd. 
• Sappen van groenten (o.a. ui, prei, witlof, andijvie en aardappels), van fruit (vooral sinaasappel, grapefruit, verse ananas en kiwi) en van vlees, vis en schaaldieren (vooral garnalen). 
• Organische oplosmiddelen zoals “thinner” voor het verdunnen of verwijderen van verf, wasbenzine, vlekkenwater, remolie enz. 
• Te droge, te warme of juist te koude lucht kan de huid irriteren.
• Mechanische factoren de huid beschadigen zoals wrijving en schuren (bv bij sleutelen aan auto’s en motoren, of in de tuin werken).

Een tweede belangrijke oorzaak is dat men allergisch is geworden voor stoffen waarmee men in contact komt (allergisch contacteczeem). Meestal gaat het om beroepsstoffen zoals bv chromaat, cement, epoxyhars (tweecomponentenlijm), natuurlijke stoffen in snijbloemen (chrysant en alstroemeria), haarverf en permanentvloeistof (kapper), rubber/latex (gezondheidszorg) enz. Allergie voor deze stoffen kan worden aangetoond met plakproeven. Een eenmaal opgebouwde allergie kan niet meer ongedaan gemaakt worden en zorgvuldige vermijding van het allergeen is de enige oplossing.

Een samenhang met atopisch eczeem. Dit eczeem komt vooral op de kinderleeftijd voor en dan, vanaf de leeftijd van 2 jaar, met name in elleboogsplooien en knieholtes. Wanneer men dit eczeem nog heeft of vroeger heeft gehad, is de kans op handeczeem veel groter, vooral wanneer men een “nat beroep” heeft.

Een bijzondere vorm van handeczeem is het eczeem dat gekenmerkt wordt door heldere blaasjes en soms zelfs grote blaren in de handpalmen en/of tussen de vingers. Dit wordt dyshidrotisch of acrovesiculeus eczeem, ook wel gemakshalve “blaasjeseczeem”, genoemd. Deze vorm van eczeem is soms het gevolg van een schimmelinfectie aan de voeten. Ook spanning (stress in werk of privé-situatie) kan een oorzaak zijn. Heel vaak wordt geen duidelijke oorzaak gevonden.

Wat zijn de verschijnselen?
Handeczeem kan acuut optreden of chronisch aanwezig zijn.
Acuut eczeem kenmerkt zich door roodheid, zwel¬ling, bultjes, blaasjes en soms natte afscheiding. De blaasjes drogen uiteindelijk in tot schilfers en korstjes; de huid vervelt en de roodheid neemt af. Bij een chronisch eczeem is de roodheid niet ernstig, staat de schilfering op de voorgrond en is de huid wat verdikt. De huidlijnen worden grover dan normaal. In de stugge en/of droge huid kunnen kloven ontstaan, wat aanleiding geeft tot pijnklachten. Aangezien handeczeem gewoonlijk jeukt, zijn er zowel in de acute- als in de chronische fase vaak sporen van wrijven en krabben. Een ander kenmerk van handeczeem is verder dat vele van de hierbo¬venge¬noemde verschijnselen naast en na elkaar kunnen optreden.

Hoe wordt de diagnose gesteld?
Handeczeem zal door de dermatoloog gemakkelijk herkend worden aan de typische, uiterlijke kenmerken. Er zal uitgebreid gevraagd worden naar huidbelastende factoren in het beroep, in het huishoudelijk werk en in eventuele hobbies (“Waarmee komt u allemaal in contact ?”). Soms is overleg met de bedrijfsarts noodzakelijk. Ook is het van belang te weten of men zelf of anderen in de familie eczeem in de elleboog- en knieholtes (atopisch eczeem) heeft of in het verleden heeft gehad. Vooral als het handeczeem samenhangt met het beroep zal men onderzoek (zgn “plakproeven”) doen naar een eventuele contactallergie.

De te testen stoffen worden met pleisters op de rug geplakt en 2 dagen later weer verwijderd. Op die dag en 1 of 2 dagen daarna wordt de test afgelezen. Als het opgebrachte materiaal ter plaatse een eczeemreactie veroor¬zaakt, bent u overgevoelig voor de desbetreffende stof.

Hoe ziet de behandeling eruit?
De behandeling bestaat uit twee gedeeltes :

• Medicamenteuze behandeling
  Meestal gaat het hierbij om zalven die corticosteroïden bevatten: bijnierschorshormonen die de ontsteking in de huid remmen (zie ook folder “Corticosteroïden voor de huid”). Soms zal gebruik gemaakt worden van teerzalven.
  Recent zijn enkele nieuwe lokaal werkende geneesmiddelen op de markt gekomen (tacrolimus en pimecrolimus) met een positieve werking op eczeem. Over de effecten bij langdurig gebruik valt nog niets te zeggen.
  Ook lokale behandeling met licht (UVB of PUVA) is mogelijk. Bij zeer ernstig of hardnekkig handeczeem kan een korte kuur met corticosteroïden in tabletvorm (prednison, prednisolon of betamethason) uitkomst bieden. Wanneer het handeczeem uitgebreid bacterieel geïnfecteerd is (veel pus), is soms een antibioticumkuur gewenst.
  Naast bovengenoemde behandelingen zal meestal ook een neutrale zalf (“emolliens”) worden voorgeschreven om de huid vettig en soepel te houden. Het is van belang deze neutrale zalf regelmatig zowel op het werk als thuis op de handen te smeren, in ieder geval steeds na het handen wassen. Deze neutrale zalven mag men onbeperkt smeren.
• Het zoveel mogelijk vermijden van contact met zowel huid-irriterende stoffen alsook de stoffen waarvoor men allergisch is
  Dit geldt niet alleen voor het werk maar evenzeer voor de privé-situatie. Indien contact met water, zeep en sap onvermijdelijk is, moet men zoveel mogelijk plastic (vinyl of PVC) handschoenen dragen. Het meest aantrekkelijk zijn vinyl handschoenen met een katoenen binnenbekleding om transpiratie tegen te gaan. Bij contact met chemicaliën hebben nitrile handschoenen de voorkeur aangezien deze handschoenen geen chemicaliën doorlaten. Wanneer het eczeem door het werk veroorzaakt wordt, dan zal er overleg plaats moeten vinden met bedrijfsarts en bedrijfsleiding om na te gaan hoe contact met irriterende of allergie-veroorzakende stoffen vermeden kan worden. Soms zal de werknemer in het bedrijf ander werk moeten gaan doen; een enkele keer is beroepsverandering (omscholing) de enige oplossing.